Tijd voor een narrige Levenskunst!
Heidi Muijen, 2026 – 02 – 07
Wanneer fake news regeert, met reële veelal desastreuze effecten in de fysieke realiteit, verliezen we onze omhullende vertrouwde wereld ― waar die grensoverschrijdende dynamiek zelf verhuld blijft, is het tijd voor een narrige levenskunst. Een kunst die voelbaar maakt wat we aan het kwijtspelen zijn; het elkaar nabij zijn en het echte gesprek. Wat verliezen we als af-schermen, ons indekken en overschreeuwen het ‘nieuwe normaal’ wordt? Toch de ziel van de wereld? Wanneer het influencen op digitale kanalen ‘echter’ gaat voelen dan fysieke ‘real time’ presentie ― ver-vreemden we van de levende ontmoeting van mens tot mens. Zijn we collectief in een schijnwereld gaan leven, zoals Plato in zijn grotmythe verbeeldt? Of worden we door het om zich heen slaande geweld uit een vertrouwde wereld naar een woest leeg land buiten de grot in verblindend zonlicht geschoten…?
Wanneer de oude scheidslijnen tussen waarheid en leugen, schijn en zijn, goed en kwaad vervagen ― en daarmee de waarden waarmee we de afgelopen eeuwen en millennia ‘het goede leven’ trachtten op te bouwen ― schudt de ons vertrouwde wereld op haar grondvesten. Bevinden we ons op dat koord boven de afgrond, balancerend tussen dier en Uebermensch, het door het nazisme misbruikte woord van Nietzsche? De filosoof die met dit woord de nood en de noodzaak voorzag van het vinden van een nieuwe wereldordening. Dit noemde hij een ‘Umwertung aller Werte’ en het toont zich nu in alle heftigheid met kanonnengeweld!
De werkelijkheid is absurder geworden dan de verbeelding ― zo schetste deze visionaire filosoof in de parabel van de zot die, met een lantaarn op het marktplein zoekend naar God, zei tegen de mensen (die hem daarom uitlachten): dat wij de grootsheid van onze daad als moordenaars van God niet aan kunnen! Dit droombeeld waaruit we wakker worden geschud met de gaande zijnde digitale revolutie tot aan A.I. toont de realiteit geworden ongelofelijkste science fiction, terwijl we ons aan de waan van de dag vastklampen. Een digitale Super Power Maatschappij met dictators van Oost tot West op het geopolitieke toneel, die als de bully’s op het schoolplein het kwetsbare goede voor een sociale samenleving om zeep helpen.
Het brute top down geweld vindt ook in kleinere verbanden plaats, in het over-gerationaliseerde en super gedigitaliseerde georganiseerde leven, waarin wij als burgers en consumenten, managers en gemarginaliseerden een vervreemdende wereld in stand houden ― volgens het script van ieders rol daarin trachten we te overleven. Daarom hebben we een levenskunst nodig, die ons niet alleen leert te lachen om het onverdraaglijke en absurde in het leven, zoals de clown, maar ook het leed triest lachend onder ogen ziet, zoals de pierrot. Misschien hebben we wel het allermeeste de nar nodig, die grimlachend de wereld op zijn kop zet en morrelt aan de macht, als deze de vervreemding en het onrecht in stand houdt!
De begeleidingskunde, een jonge tak aan de boom van de sociale praktijkwetenschappen, die als masteropleiding in 2006 is begonnen, dreigt omver te vallen anno 2026 met het bezuinigingsgeweld in onderwijsland. De nood aan wijs bestuur is hoog, gegeven bestuurders in hogescholen, die met systeemgeweld de inrichting van het onderwijs over-rationaliserend met hun gecijfer ten gronde richten, zoals de aarde bezwijkt onder de winst-maximaliserende neoliberale markteconomie.
Hoe actueel is Kierkegaards parabel over een clown, die de toeschouwers waarschuwt voor de uitbrekende brand, terwijl het publiek klapt omdat men denkt dat het een grap is. Het is meer dan ooit tijd voor een een narrige begeleidingskunst, waarvoor ik al pleitte in het Tijdschrift voor Begeleidingskunde (2014, 3 (2), 28-36).
