Tijd voor een narrige Begeleidingskunst!
Heidi Muijen, 2026 – 02 – 07
In een wereld waarin fake news reëler dan reële en desastreuze effecten heeft in de fysieke realiteit ― terwijl dit grensoverschrijdende gedrag zelf verhuld blijft ― is het tijd voor een narrige onthullende levenskunst. Een kunst die toont wat we aan het kwijtspelen zijn wanneer het elkaar nabij zijn en het levende gesprek bedolven raakt door het ‘nieuwe normaal’: een zich tegen indekkende en overschreeuwende wereld, waarin de presentie in digitale werelden en kanalen ‘echter’ is geworden dan fysieke ‘real time’ ontmoetingen. Zijn we collectief in een schijnwereld gaan leven, zoals Plato in zijn grotmythe heeft verbeeld? Of worden we juist door het om zich heen slaande geweld uit de ons vertrouwde wereld in de grot naar een leeg land in verblindend zonlicht geschoten…?
Wanneer de oude scheidslijnen tussen waarheid en leugen, schijn en zijn, goed en kwaad vervagen ― en daarmee de waarden waarmee we de afgelopen eeuwen en millennia ‘het goede leven’ trachtten op te bouwen ― schudt de ons vertrouwde wereld op haar grondvesten. Bevinden we ons op dat koord boven de afgrond, balancerend tussen dier en Uebermensch, het door het nazisme misbruikte woord van Nietzsche? De filosoof die de nood en de noodzaak voorzag van het vinden van een nieuwe wereldordening. Dit noemde hij een ‘Umwertung aller Werte’ en het toont zich nu in alle heftigheid met kanonnengeweld!
De werkelijkheid is onwaarschijnlijker geworden dan de verbeelding ― zo schetste deze visionaire filosoof in de parabel van de zot die, met een lantaarn op het marktplein zoekend naar God, zei tegen de mensen die hem daarom uitlachten: dat wij de grootsheid van onze daad als moordenaars van God niet aan kunnen. Dit droombeeld waaruit we wakker worden geschud met de gaande zijnde digitale revolutie tot aan A.I. toont de realiteit geworden ongelofelijkste science fiction, terwijl we ons aan de waan van de dag vastklampen. Een digitale Super Power Maatschappij met dictators van Oost tot West op het geopolitieke toneel, die als de bully’s op het schoolplein de kwetsbare sociale samenleving om zeep helpen.
Het brute top down geweld vindt ook in kleinere verbanden plaats, in het over-gerationaliseerde en super gedigitaliseerde georganiseerde leven, waarin wij als burgers en consumenten, managers en gemarginaliseerden in ieders rol een vervreemdende wereld in stand houden en erin trachten te overleven. Daarom hebben we een levenskunst nodig, die ons niet alleen leert te lachen om het onverdraaglijke leven, zoals de clown, maar ook het leed triest lachend onder ogen ziet, zoals de pierrot. Misschien hebben we wel het allermeeste de nar nodig, die grimlachend de wereld op zijn kop zet en morrelt aan de macht, die de vervreemding en het rationaliseren van het onrecht in stand houdt! De begeleidingskunde, een jonge tak aan de boom van de sociale praktijkwetenschappen, die als masteropleiding in 2006 is begonnen, dreigt omver te vallen met het bezuinigingsgeweld in onderwijsland. De nood aan wijs bestuur is hoog, gegeven bestuurders in hogescholen, die met systeemgeweld de inrichting van het onderwijs over-rationaliserend ten gronde richten, zoals de aarde bezwijkt onder de winst-maximaliserende neoliberale markteconomie.
Hoe actueel is Kierkegaards parabel over een clown, die de toeschouwers waarschuwt voor de uitbrekende brand, terwijl het publiek klapt om dat men denkt dat het een grap is. Het is meer tijd dan ooit voor een een narrige begeleidingskunst,, waarvoor ik pleitte in het Tijdschrift voor Begeleidingskunde (2014, 3 (2), 28-36).
