Traumatische reactie

0

Kathy Anita de Vries-de Graaf

Wijsheidsweb, 9 februari 2020

De plaats van een traumatisch reactiepatroon in de tijd…

Het verleden is binnengedrongen in het heden maar het heeft zijn bestaansrecht verloren.

Een patroon bestaat alleen dankzij de gratie van herhaling. Herhaling is een van de kenmerken waardoor wij patronen kunnen onderscheiden.

Ook heeft een patroon een bepaalde energie, waardoor wij het patroon niet alleen cerebraal kunnen plaatsen, maar tevens kunnen voelen.

Patroon — Museum of ancient Khorezm in Khiva (Oezbekistan), foto Joke Koppius

Juist wanneer het een traumatische reactie betreft, wordt deze onder meer bewust gemaakt door de energie, die bij dit gekwetste handelen hoort. Omdat het een oud patroon is, wordt het denken vertroebeld door de sterke invloed uit het verleden.

De reactie is getriggerd door een gebeurtenis in het nu, in het heden, maar brengt ons pijlsnel terug bij de niet-verwerkte of onvoldoende verwerkte pijn. Deze confrontatie slijpt zich in ons verder door de emoties die bij deze niet-verwerkte resten horen. Emoties als woede, pijn, verdriet en machteloosheid. kunnen naar boven komen. Hoe sterk deze emoties zijn, hangt af van de mate van verwerking en zelfs heling als die al in gang is gezet.

Het patroon veroorzaakt desoriëntatie, verwarring en voor alles afgescheidenheid van het nu en van ons zelf. Op een vervreemdende wijze zijn wij door onze eigen reactie teruggeworpen in een stukje pijnlijk verleden dat ons aangrijnst in het nu, het nu dat plotseling lijkt weggevaagd.

Er vindt fragmentatie plaats, maar iets in ons zal zich bewust zijn van het feit dat hier sprake is van oude pijn. Deze kiem van bewustzijn is een eerste begin van een focus, een verwijzing naar een juiste inschatting van de werkelijkheid, waarin wij ons nu bevinden. Dat laatste is alles bepalend. Laten wij niet vergeten dat bijvoorbeeld fixatie en regressie verschillende vormen zijn van een niet kunnen omgaan met de werkelijkheid.

Het erkennen en herkennen

Genezing begint bij het erkennen en herkennen, gevolgd door ontkennen van samenhang tussen de traumatische reactie en de situatie van nu. Het is heel belangrijk verleden en heden te scheiden door middel van de context van de reactie en deze reactie zelf. De reactie is oud en letterlijk gedateerd en past niet meer binnen de context waarin deze nu plaatsvindt.

Het herkennen betekent in eerste instantie het bewust zijn en worden van de energie die de oude pijn met zich meebrengt. Deze reactie en daaropvolgend datgene wat de reactie oproept aan emoties moet ons bekend voorkomen.
Uiteraard gebeurt dat als wij al verder gegroeid zijn, want het is vanuit het heden waarin, hoop ik, al een ontwikkeling plaats heeft en groeit, dat wij kunnen schouwen of eigenlijk of een blik kunnen werpen op dat getraumatiseerde verleden.
Het verleden is binnengedrongen in het heden, maar heeft zijn bestaansrecht verloren. Dat is wat wij ons moeten realiseren. Er is een andere keuze om om te gaan met situaties waarin het traumatische verleden getriggerd wordt. Deze keuze stoelt op het bewust zijn en worden van de plaats van het verleden, dat zich aan ons opdringt, en ons te realiseren dat deze opnieuw, traumatische reactie geen plaats meer mag krijgen in het nu.

Er ligt nog een fase voor het erkennen en herkennen van de traumatische reactie, namelijk de waarneming.

Waarneming

Hoe, exact reageren wij? Welke emoties spelen hierbij een rol, en welke zijn de woorden die wij gebruiken? Welke zijn precies onze gedragingen?

Kortom wij moeten onze reactie onder de loep nemen en dan pas kunnen wij erkennen dat wij reageren zoals wij gereageerd hebben.

De waarneming brengt ons bij de feitelijke reactie. Deze feitelijke reactie is namelijk waar te nemen, te erkennen en te herkennen als een typerende reactie, bestaande uit vaak min of meer — voor het trauma — gestandaardiseerde gedragingen, die zijn terug te voeren op het traumatisch verleden.

Coping

Een typerende reactie kan pas typerend zijn als deze zich meerdere malen heeft voorgedaan. Als deze gedragingen helemaal duidelijk geconcretiseerd zijn kan onze beleving aan bod komen en wordt plaats ingeruimd voor de emoties die hierbij een rol spelen. De beleving gaat ons helpen de typerende reactiewijze in het verleden zijn plaats te gaan geven.

Belangrijk is hier onderscheid te maken tussen een reactiewijze en een copingstijl[1]. Het wezenlijke verschil is namelijk de doelstelling dat de traumatische wijze van reageren zich uiteindelijk zal gaan wijzigen in een passende copingstijl.
Een copingstijl die van een geheel andere orde zal zijn dan de traumatische reactie die zich kenmerkt door verwrongenheid. Een wereld van verschil ligt tussen deze twee (diep) menselijke uitingen.

Het copingmechanisme dat zal ontstaan wortelt in een juiste inschatting van de werkelijkheid. Als dit niet zo was dan zou men nog niet op de juiste manier met de werkelijkheid zoals deze zich aandient, om kunnen gaan.
Dat wil zeggen de werkelijkheid van het nu. De werkelijkheid van toen zal zich door middel van een wezenlijk andere manier van reageren dan de traumatische reactie kunnen integreren in onze werkelijkheid van nu. De eerste gedachte die als het ware doorgeknipt moet worden is de gedachte dat er enig logisch verband zou bestaan tussen de traumatische reactie en de situatie van nu waarin deze traumatische reactie als het ware wordt losgelaten.

Het limbisch brein[2]

Er is geen logisch verband, de rede ontbreekt zelfs ten ene male. Door het denken te integreren in een blinde gevoelswereld die wortelt in het limbisch brein[3] creëren wij een eerste stukje ruimte om de schijnwerper op een ander aspect te kunnen richten. Elk verband tussen toen en nu in de beleving van de client moet als het ware doorgesneden worden om te kunnen komen tot een geleidelijk meer betrouwbare en valide manier van het beoordelen van de werkelijkheid.
Doordat dit laatste steeds meer doordringt tot de persoon in kwestie ontdekt deze dat de situatie nu om een wezenlijk andere reactie vraagt.

De projectie van het traumatisch verleden die zich wil nestelen in het heden moet volledig teniet gedaan worden.
Wanneer dit erkend is en de samenhang ontkend is kan een begin worden gemaakt te komen tot een volledig juiste inschatting van de werkelijkheid zoals deze zich aandient.

Noten

[1] Coping is de manier waarop je met problemen en stress omgaat. Je reactie op een probleem is een combinatie van verstand en emoties. Er zijn verschillende manieren van coping. Deze heten copingstijlen. Je copingstijl overlapt vaak met je persoonlijkheid. Mensen gebruiken vaak een aantal copingstijlen. De manier waarop je met problemen omgaat, ontstaat al op jonge leeftijd. Bron: encyclopedie.medicinfo.nl/coping.
[2] Bron: Het limbische systeem in de hersenen (rood)
[3] Het limbisch systeem is een van de oudste gedeelten van de hersenen, dat. betrokken is bij emoties, geheugen, herinneringen, motivatie, leren en seksueel gedrag. Onze beperkende overtuigingen zijn vastgelegd in het limbisch brein. Het limbisch systeem ligt om de hersenbalk heen, net onder de cerebrale cortex.

Kathy Anita de Vries-de Graaf

Ik studeerde vijf jaar hoofdvak piano op de conservatoria in Den Haag en Utrecht. Daarna volgde ik enige lessen bij Louis Kentner in Londen. Mijn tweede man Marco de Vries (o.a. oprichter van het Helen Dowling Instituut) bracht mij in aanraking met de nu 96-jarige pianiste Elly Salomé. Haar lessen die ik nog wekelijks volg zijn vanwege haar enorme kennis en betrokkenheid een inspirerende en verrijkende (zowel ei als ij) ervaring.

Schrijf een reactie