Het geluid van Niets

Henny Sol

4-3-2025, Met toestemming van de auteur overgenomen uit: Yoga Vizier, www.yoganederland.nl 

Lang geleden ben ik eens met een vriend naar Madrid gelift. Dan riepen we in cafés daar om “Dos cerbeza por favor” zodat we weer nieuwe tapas zouden krijgen; die waren toen nog gratis. Als de smakelijke, steeds weer andere hapjes voor onze neus werden neergezet mompelden we “Gracias”. “De nada” zei de barman dan.

Op reis had ik toen al een woordenboekje bij me zodat ik me in den vreemde toch een beetje verstaanbaar kon maken. Daar vond ik dat “De nada” “Graag gedaan” betekende. Of “Geen moeite”, “Het is niets”, “Het ging vanzelf” enzovoorts. Terug in Nederland kwam ik erachter dat de letterlijke vertaling “Van niets” was. En wat tapas betreft las ik — jaren later — dat dat in het hindoeïsme “de eindproef was om tot verlichting te komen”. (Saswitha, blz. 11)

Tijdens een wandeling door Amsterdam vond ik vorig jaar in zo’n kleine straatboekenkast het boek “Nada Brahma” van Joachim-Ernst Berendt. Met ondertitel “De wereld is geluid”. Een intrigerende ondertitel. Al vroeg ik me wel af of het niet eigenlijk “De wereld heeft geluid” of “De wereld is trilling” had moeten zijn.

Waarop heb je afgestemd?

Geluid is een voltooid deelwoord. Als een kerkklok luidt ontstaat een trilling die zich voortplant door de lucht. Pas als die trilling mijn trommelvlies bereikt hoor ik dat de klok geluid heeft. Als ik niet aanwezig ben kan die klok luiden zoveel hij wil maar hoor ik niets.

Een radio is nog subtieler. Afhankelijk van op welke frequentie je hebt afgestemd hoor je een bepaald radiostation. Maar alle radiostations, al die trillingen, zijn gewoon om je heen aanwezig. Het is maar net waarop je hebt afgestemd. Als het geluid je niet bevalt kun je zo iets anders kiezen.

Misschien dat ik hoor wat ik hoor, zie wat ik zie, voel wat ik voel, omdat ik — net als een radio — daarop heb afgestemd. Kan ik de afstemknop anders instellen? Ben ik misschien gebonden aan een bepaalde frequentieband?

Dat ook wat ik niet hoor, zie, voel — net als bij een radio — toch kan zijn is iets om even bij stil te staan. Dat wat ik hoor, zie, voel is maar wat jij hoort, ziet voelt is ook. Tegelijkertijd en dwars door elkaar heen. Ik zie ik zie wat jij niet ziet en andersom.

Het is ook niet per se persoonsgebonden. Ook elke wetenschap, elke discipline creëert een wereld. Psychologie, natuurkunde, muziek, yoga. Al die werelden bestaan tegelijkertijd en dwars door elkaar heen. Afhankelijk van wat je wil bereiken kies je waar je te rade zult gaan. En soms kun je beter zelf eens gaan denken.

De natuurkunde leert dat de stoffelijke wereld op fundamenteel niveau bestaat uit deeltjes die geen enkele ruimte in beslag nemen; zogenaamde “puntdeeltjes”. Op dat niveau is de wereld — op die dimensieloze puntdeeltjes na — volkomen leeg. Zo’n puntdeeltje lijkt misschien vreemd maar dagelijks heb je wel vaker te maken met iets dat geen ruimte in beslag neemt maar toch iets is: plezier bijvoorbeeld.

Diverse puntdeeltjes — bijvoorbeeld het lichtdeeltje, het foton — gedragen zich soms alsof zij een deeltje, een iets zijn en soms alsof zij een golf, een trilling zijn. De natuurkunde stelt dat zo’n puntdeeltje — zolang je niet kijkt — overal aanwezig is, een golf is. Die golf wordt beschreven door de zogenaamde “golffunctie” die vertelt wat — als je op een bepaalde plaats zou gaan kijken — de kans is om het deeltje op die plaats aan te treffen. Het duizelt je nu misschien, maar het duizelt elke natuurkundige net zo.

Trilling van iets?

In het dagelijks leven is trilling altijd trilling van iets. Dat iets lijkt continuïteit te hebben, van seconde tot seconde hetzelfde te zijn omdat we niet in staat zijn voortdurende verandering waar te nemen. Er is een boven- en een ondergrens aan wat we kunnen zien. Op fundamenteel nivo lijken het iets en de trilling, het deeltje en de golf hetzelfde te zijn. Pas op het moment dat je de precieze plaats van het deeltje wil bepalen krijgt het deeltje een precieze plaats. Daarvoor bevindt het deeltje zich — met wisselende waarschijnlijkheid — op oneindig veel plaatsen.

In het Sanskriet betekent nada klank, geluid, trilling. Al zal klank en geluid pas ontstaan als de trilling botst. Het luiden van de kerkklok levert “geslagen klank” (ahata) op. De trilling ontstaat doordat de klepel tegen de klok slaat en zo de eigen trilling van de klok tevoorschijn brengt. Die eigen trilling zou je de “ongeslagen klank” (anahata) van de klok kunnen noemen; de klank die bij wijze van spreken altijd in de klok verborgen zit. Gedurende het leven van die klok verandert die klank ook niet of nauwelijks.

Trillende trillingen …

Nada yoga, de yoga van niet-iets, van trilling, stelt dat de wereld niet uit “ietsen” bestaat maar uit trillingen. Maar wat is dat iets dat trilt? Ook dat “iets” dat trilt zal dan een niet-iets zijn, een trilling. De wereld als een geheel van op elkaar botsende trillende trillingen in plaats van een geheel van ietsen, van dingen, die elkaar over en weer beïnvloeden.

Ook zelf ben ik dan geen iets maar een trilling. Iedereen verandert van dag tot dag, van situatie tot situatie. Je leert, je maakt dingen mee, je hoort en leest van alles. Dat je niet een statisch iets bent is overduidelijk. Maar zou onder al die veranderingen, onder al die beweging misschien ook iets onveranderlijks zitten? Nada yoga stelt dat de trilling die je bent — net als je vingerafdruk — hetzelfde blijft en uniek is. Die trilling is net als bij de kerkklok ongeslagen klank en kan gehoord, ontvangen worden door het ongeslagen klank chakra (anahata).

Om die innerlijke klank te horen kun je om te beginnen je oren afsluiten. En ook je overige zintuigen zodat je zo min mogelijk wordt afgeleid. Wat hoor je dan?

Ook de “zoemende bij adem” (Brahmari) kan helpen om die innerlijke trilling te gaan voelen. Maar doe Brahmari dan vooral op de toonhoogte, volume en lengte die voor jou aangenaam zijn. Heel ontspannen zodat het zoemen van de bij die innerlijke trilling vanzelf mee kan gaan laten trillen.

Het is als het draaien aan een afstemknop, maar nu zoekend naar je zelf.

Noten