Alexander Fontanilla Ballesteros – in een Spaanse en Nederlandse versie

Fundar el hogar en el lodo del Norte

Vengo de una geografía donde el tiempo es una línea recta, un mediodía perpetuo que se repite con la terquedad del sol sobre los Andes, y por eso, al enfrentarme a la página en blanco aquí en Ámsterdam, experimento una suerte de analfabetismo sensorial que solo el exilio sabe imponer. En Colombia, la naturaleza es una herencia dada, una abundancia que no exige espera ni perdón; allí el verde es un estado de sitio y la vida no renace porque, simplemente, nunca se detiene. Escribir sobre la primavera siendo un hijo del trópico es un acto de traducción casi imposible, pues mientras el europeo la recibe como el alivio del sobreviviente, para mí es el asombro místico de quien asiste a la resurrección de la materia.

 Mi memoria biológica no reconoce el código del bulbo que duerme bajo el suelo congelado; mi instinto entiende de lluvias que lavan el polvo, no de hielos que detienen el pulso del mundo. Esta ausencia de estaciones me ha convertido en un huérfano cronológico que ha tenido que inventarse un calendario propio para no disolverse en la bruma de los canales.

Ese invierno personal que comenzó con mi migración ha encontrado, finalmente, un puerto de destino que no esperaba: la mirada de mi hijo. Él, a sus dos años, es el habitante legítimo de este delta. Sus pulmones han inhalado el aire cortante de los Países Bajos desde su primer aliento y sus ojos no ven el gris de enero como una carencia, sino como el preludio natural del color. Aquí se quiebra mi nostalgia: mi hijo no es un trasplante, es una raíz nativa.

 Él no necesita que yo le herede una patria lejana que nunca ha pisado, ni que le traduzca un idioma que no habita en sus juegos. Su identidad es el suelo que pisa, y mi deber como psicólogo, escritor y padre no es forzarlo a mirar hacia atrás, hacia un origen que no le pertenece, sino enseñarle a sacralizar la tierra donde ha decidido florecer. Por eso, me niego a los rituales comunes y he decidido fundar para nosotros la «Siembrapalabra» (Zaaienwoord), una liturgia de pertenencia que une la técnica holandesa con la potencia intencional del pensamiento andino.

El ritual Siembrapalabra

El ritual comienza en la sencillez del lodo. En los Países Bajos, plantar es a menudo un acto mecánico, una inercia cultural que se cumple sin mayor ceremonia. Mi aporte, lo que yo inyecto desde mi condición de colombiano en este suelo neerlandés, es la transformación del dato biológico en un acto de fundación espiritual. Llevo a mi hijo frente a la tierra húmeda de Ámsterdam y le entrego un bulbo, ese objeto seco y aparentemente muerto que guarda el secreto del narciso. Sus manos de dos años cavan el hueco en el sustrato negro de la ciudad, y es ahí donde el ritual cobra su verdadera dimensión sociológica. No solo enterramos un bulbo; mezclo en ese agujero los restos del café que he bebido por la mañana, un residuo de mi propia energía y origen que ahora servirá de abono para su presente. Es la metáfora perfecta de nuestra coexistencia: mi historia (el café, el calor, la herencia) no busca convertirlo a él en algo que no es, sino fertilizar el suelo donde él, como flor holandesa, crecerá con más fuerza.

Mientras sus dedos pequeños cubren la semilla, yo ejecuto la parte más densa de nuestra tradición: le nombro su derecho a esta tierra. Le hablo al oído con la convicción de quien sabe que las palabras son las verdaderas raíces de un hombre. Le digo que ese frío es suyo, que ese barro es su casa, que por sus venas corre la fuerza del mar del norte. Le digo también que amo la libertad de su cabello cuando el viento de los polders lo agita, porque ese aire no lo empuja hacia afuera, sino que lo reconoce como parte del paisaje, y que la flor que vendrá en abril es la prueba de que la vida siempre vuelve a renacer en Ámsterdam.

 Este acto de «siembrapalabra» es mi forma de integrarme a su mundo, de aprender yo mismo la primavera a través de su asombro infantil. Mi hijo es el puente: él pone el cuerpo en el Amstel y yo pongo la intención que el pragmatismo del Norte a veces olvida. Le enseño que la naturaleza no es algo que simplemente sucede afuera, sino un contrato de paciencia que firmamos con el tiempo, una lección ética frente a la inmediatez digital que tanto nos asedia.

Al final, este nuevo ritual familiar me ha revelado una verdad que solo la paternidad en el exilio puede otorgar. No soy un hombre dividido entre dos mundos, sino el testigo privilegiado de una síntesis. Mi hijo es el dueño de este jardín, y yo soy el guardián de la memoria que asegura que su crecimiento no sea un accidente del clima, sino un acto de voluntad. La primavera en Ámsterdam ya no es para mí una estación extraña; es el momento exacto en el que el café de mi origen y el lodo de su nacimiento se abrazan bajo la tierra para dar paso a un color que, por fin, podemos llamar nuestro. En cada brote que rompe el suelo en abril, leo la confirmación de que hemos dejado de ser extranjeros para convertirnos en la primera estirpe de una nueva historia, una donde la esperanza no es una idea abstracta, sino una flor que mi hijo ayudó a despertar.

Zaai-woord

Een thuis stichten in de modder van het Noorden

Ik kom uit een land waar tijd een rechte lijn is, een eeuwige middag die zich herhaalt met de koppigheid van de zon over de Andes. Voor een leeg vel hier in Amsterdam voel ik een soort sensorisch analfabetisme dat alleen ballingschap kan opleggen. In Colombia is de natuur een gave erfenis, een overvloed die noch geduld noch vergiffenis vraagt. Daar is groen een belegerde staat, en het leven hoeft niet te herrijzen omdat het nooit stopt. Schrijven over de lente als kind van de tropen is een bijna onmogelijk vertaalwerk. Waar de Europeaan het ervaart als de opluchting van de overlever, is het voor mij het mystieke ontzag van iemand die getuige is van de opstanding van de materie.

Mijn biologische geheugen herkent de code van de bol die onder bevroren aarde slaapt niet. Mijn instincten reageren op regen die het stof wegspoelt, niet op ijs dat de polsslag van de wereld stopt. Dit gebrek aan seizoenen heeft van mij een chronologische wees gemaakt, gedwongen mijn eigen kalender te verzinnen om niet op te lossen in de mist van de grachten.

Die persoonlijke winter, begonnen bij mijn migratie, heeft eindelijk een onverwachte haven gevonden: de blik van mijn zoon. Op tweejarige leeftijd is hij de rechtmatige bewoner van dit delta-gebied. Zijn longen hebben vanaf zijn eerste adem de scherpe lucht van Nederland ingeademd, en zijn ogen zien het grijs van januari niet als een tekort, maar als de natuurlijke voorloper van kleur. Hier wankelt mijn nostalgie. Mijn zoon is geen transplantaat. Hij is een inheemse wortel.

Hij heeft mij niet nodig om hem een ver vaderland te schenken dat hij nooit heeft betreden, noch om een taal te vertalen die hij niet beleeft in zijn spel. Zijn identiteit is de aarde onder zijn voeten, en mijn plicht als psycholoog, schrijver en vader is hem niet achterom te laten kijken naar een oorsprong die niet van hem is, maar hem te leren het land te heiligen waar hij heeft gekozen te bloeien. Daarom verwerp ik conventionele rituelen en heb ik besloten voor ons een Zaai-woord (Siembrapalabra, Seedword) te stichten, een liturgie van verbondenheid die Nederlandse techniek verenigt met de intentionele kracht van het Andes-denken.

Een Zaai-woord ritueel

Het ritueel begint in de eenvoud van modder. In Nederland is planten vaak een mechanische handeling, een culturele inertie uitgevoerd zonder ceremonie. Mijn bijdrage, wat ik vanuit mijn Colombiaanse wezen in deze Nederlandse bodem breng, transformeert biologisch feit tot een spirituele handeling van stichting. Ik breng mijn zoon naar de vochtige aarde van Amsterdam en geef hem een bol, dat droge en ogenschijnlijk levenloze object dat het geheim van de narcis bewaart. Zijn tweejarige handen graven het gat in het donkere substraat van de stad. Daar onthult het ritueel zijn ware sociologische dimensie. We begraven niet slechts een bol. In dat gat meng ik de resten van de koffie die ik die ochtend dronk, een overblijfsel van mijn eigen energie en oorsprong, nu dienstdoend als mest voor zijn heden. Het is de perfecte metafoor voor ons samenleven. Mijn geschiedenis — de koffie, de warmte, de erfenis — probeert hem niet te vormen tot iets wat hij niet is, maar verrijkt de bodem waarin hij, als een Nederlandse bloem, sterker zal groeien.

Terwijl zijn kleine vingers de zaadbol bedekken, voer ik het dichtste deel van onze traditie uit. Ik benoem zijn recht op dit land. Ik fluister het in zijn oor met de overtuiging van iemand die weet dat woorden de ware wortels van een mens zijn. Ik vertel hem dat de kou van hem is, dat de modder zijn thuis is, dat de kracht van de Noordzee door zijn aderen stroomt. Ik vertel hem ook dat ik de vrijheid van zijn haar liefheb, wanneer de wind van de polders het doet golven, want die lucht duwt hem niet langer naar buiten, maar erkent hem als onderdeel van het landschap. De bloem die in april zal bloeien is het bewijs dat het leven altijd een weg vindt om in Amsterdam te herrijzen.

Deze daad van het Zaaiwoord-ritueel is mijn manier om zijn wereld binnen te treden, om zelf de lente te leren kennen via zijn kinderlijke verwondering. Mijn zoon is de brug. Hij plaatst zijn lichaam in de Amstel, en ik bied de intentie die het pragmatisme van het Noorden soms vergeet. Ik leer hem dat de natuur niet iets is dat alleen buiten gebeurt, maar een contract van geduld dat we met de tijd ondertekenen, een morele les tegen de haast van digitale ongeduldigheid.

Uiteindelijk heeft dit nieuwe familie-ritueel mij een waarheid onthuld die alleen vaderschap in ballingschap kan schenken. Ik ben geen man verdeeld tussen twee werelden, maar een bevoorrecht getuige van een synthese. Mijn zoon is de meester van deze tuin, en ik ben de hoeder van het geheugen dat ervoor zorgt dat zijn groei geen toeval van het klimaat is, maar een daad van wil. De lente in Amsterdam is voor mij geen vreemd seizoen meer. Het is het exacte moment waarop de koffie van mijn oorsprong en de modder van zijn geboorte elkaar onder de aarde omarmen, en een kleur voortbrengen die we eindelijk de onze kunnen noemen. In elke spruit die in april uit de grond breekt, lees ik de bevestiging dat we geen vreemden meer zijn, en dat we de eerste generatie van een nieuw verhaal vormen, waarin hoop geen abstract idee is, maar een bloem die mijn zoon hielp te wekken.