Brit Wiertz 

Deel 1: Welke lente-rituelen bestaan er?

Als mens hebben we allen een inherente connectie met de natuur, ongeacht onze culturele achtergrond. De ervaring met de seizoenen, en de gebruiken die hieromheen bestaan, zijn echter wel per cultuur verschillend. De verschillende manieren waarop de seizoenen beleefd worden, interesseren mij. Om dit verder te kunnen onderzoeken, besloot ik dit toe te spitsen op het tijdens mijn stage naderende seizoen: de lente. Om een beeld te krijgen van welke lente-rituelen er bestaan, heb ik met een aantal Quest for Wisdom-Kringleden gesproken over hun eigen ervaringen met de lente.

Zo kwam ik erachter dat Europa een groot scala aan lente-gebruiken kent. Een vrouw uit Moldavië omschreef het volgende:

“I remember that in Moldova people give each other bracelets on the 1st of March that are red and white. It’s called Mărțișor. There is a meaning behind these colours: red means life, coming from blood, while white symbolises purity and new beginnings. Together it stands symbol for renewal and protection.”    

In Zwitserland bestaat er een ritueel iets eerder in het jaar:

“There is a ritual with masks to get rid of the bad spirits. It is also an opening up to the new life, cleansing yourself for this new beginning. It’s a similar ritual as in spring: there is a renewal, a purification.”.   

In conversaties over de lentegebruiken en rituelen in Nederland, kwam ik tot de conclusie dat voornamelijk Pasen hier samengaat met het vieren van de lente. Daarnaast geeft de natuur om ons heen allerlei signalen dat het lente begint te worden: denk aan het horen fluiten van de vogels in de ochtend of het zien van de eerste bloemen (zoals krokussen en narcissen). Daarnaast kennen wij hier de lenteschoonmaak. In een gesprek over de veranderlijkheid en onveranderlijkheid van Nederlandse lentegebruiken door de jaren heen, werd mij verteld dat deze lenteschoonmaak enorm belangrijk was vroeger:

“Vroeger in de lente moest alles naar buiten: de bedden, de stoelen, alle dekens werden gewassen. Dan werd ook de hele kamer gewit of opnieuw behangen, overal werd stofgezogen, de kasten werden schoongemaakt, de meubels geboend. De lenteschoonmaak begon altijd op de eerste mooie dag van het jaar, en met Pasen moest alles klaar zijn. Vaak waren we wel 3 weken bezig met het hele huis zo grondig schoonmaken en opknappen; het duurde nogal even voordat je alle kamers gehad had.”

In Zuidwest-Azië zijn er eveneens verschillende lente-rituelen. Door een gesprek met een man uit Iran maakte ik kennis met Nowruz, een feestdag waarvan het mij later duidelijk werd dat het op verschillende manieren en op verschillende plekken gevierd wordt. Nowruz wordt standaard op 21 maart gevierd (het meteorologische begin van de lente). Mij werd verteld dat het in Iran gevierd werd met verschillende soorten eten:

“These foods are the seven s-es, where each dish symbolises something you wish for the upcoming year (examples are garlic, which is medicinal, then there are greens, which symbolize rebirth, and ‘coin’ or Sekkeh, which symbolise wealth for the new year. All seven foods are served at the same time in a Sofreh (table cloth) as a symbol of the new year.” 

In Turkije wordt Nowruz ook gevierd:

“Nowruz is celebrated both in Iran and in Turkey, but in very different ways. In Turkey, it’s more about the fire, which is made in the woods, and going on it/jumping over it for the purity and for renewal for the new season. It’s symbolic. Nowruz to me, as I know it in Turkey is more with dancing, music and jumping over the fire.”.  

Ook had ik van iemand anders met een Turkse achtergrond begrepen dat dit heel erg kan verschillen per regio:

“Turkey has seven regions; every region has their own culture. The Mediterranean region is very different than in the north (also when it comes to the rituals). My family did not celebrate Nowruz, we have our own rituals and traditions. From my own family we have the tradition of deep cleaning of the house. It’s a cleaning for the new season.”

Daarnaast wordt deze feestdag ook in Syrië gevierd. In haar artikel over Nowruz vertelt Wa’ad Mkarem:

 “It is marked by lighting bonfires, performing folkloric dances, and wearing traditional clothing.”

Ook vertelt ze in een ander artikel over de Druze celebration in Syrië:

 “The Druze celebration of spring is more closely linked to spiritual symbolism and the renewal of life (…). In Druze culture, spring is seen as the season in which natural colors become visible, the greenery of the earth, the variety of flower colors, the clarity of the sky, and the light of the sun. This diversity reminds people of the harmony of the five principles in the universe, as if nature itself reflects the spiritual symbolism of these colors. It is celebrated by going out into nature, visiting family and friends, going to religious shrines and by meditating.”                                                             

Daarna heb ik met iemand gesproken over de Pakistaanse tradities en gebruiken tijdens de lente:

“During the spring festival, we fly kites everywhere: this is also a celebration of the improving weather. This is called the Sun festival or Basant. The kite-flying is connected to the wind. When the season of spring begins, you feel the cool breeze on your skin, this feels nice and enjoyable.”.

Wat mij ook interessant leek, was om te onderzoeken hoe de lente wordt gezien op plekken waar ze geen seizoenen kennen, zoals bijvoorbeeld in Brazilië en Colombia. In een conversatie over Braziliaanse gebruiken rondom de lente werd het volgende gezegd:

“In Brazil they don’t really have seasons, so there is also no ‘spring’, but they do celebrate Easter because of religious reasons.”

Uit mijn gesprek met een man uit Colombia werd mij het volgende duidelijk:

“In Colombia, there is no spring. There is only one season, which is tropical, like an eternal summer. Sometimes it rains, sometimes it doesn’t. Spring is something new to me. For me, spring is something strange. Here it rains, and it is cold. I imagined spring to be different. I imagined spring like in the movies, where there are many flowers and the weather is pleasant. The first spring I was here, it gave me allergies and I got very sick. [Spring] didn’t really have any meaning for me, because I only lived in one season. But I see that it’s a special time of year for the Dutch.”

Ook vertelde hij mij over een bloemenfestival:

“There are cities who have a festival on eternal spring. There are also cities that have other spring festivals, but they are not really rituals, it’s commercial. In these festivals there is music, there are beauty pageants, dog shows, there are also food festivals, but it is mostly about the flowers; there are floats with flowers, there is a parade of the people who grow the flowers (they are called silleteros) in that particular environment. You can also buy some rare or exotic flowers there.”

Deze festivals[1] vinden vaak plaats in Juli of Augustus.

Tijdens en na het voeren van deze gesprekken viel het mij op dat het vieren van de lente wereldwijd veelvoorkomend bleek te zijn, ondanks dat de lente in verschillende delen van de wereld verschillend beleefd kan worden. De lente wordt vrij consequent geassocieerd met de veranderende natuur, waar de vier elementen vaak een rol spelen. Denk bijvoorbeeld aan de aarde, waar de nieuwe bloemen uit opbloeien, het vliegeren en het koele briesje (Basant), over het vuur heen springen (Nowruz) en het reinigen met water (lenteschoonmaak). Deze ingrediënten nam ik mee als basis voor het ontwikkelen van mijn eigen lenteritueel tijdens de Lente Bijeenkomst van de Quest for Wisdom-Kring.

Lees verder!

Noten

^[1] Ook in Syrië kent de Druze traditie een Festival of Flowers in april, zo vertelt Wa’ad Mkarem in haar artikel.